Hürmüz’de Gerilim Tırmanıyor: İran’dan Müzakere Öncesi Stratejik Hamle

Ablukanın yürürlüğe girmesinden kısa süre sonra İran limanlarından çıkan iki gemi, boğazı geçerek ABD donanmasına meydan okudu. Liberya bayraklı bir dökme yük gemisi ile Komorlar bayraklı bir tanker, farklı rotalar izleyerek açık denize ulaşmayı başardı. Bu gelişme, uygulanan ablukanın ilk saatlerde ihlal edildiğini ortaya koydu.

Öte yandan ABD güçlerinin karşı karşıya olduğu en büyük zorluklardan biri, “gölge filo” olarak adlandırılan ve kimliklerini gizleyen gemiler. Sahte bayrak kullanımı, manipüle edilen konum verileri ve karmaşık sevkiyat yöntemleri nedeniyle bölgedeki gemi trafiğinin takibi giderek zorlaşıyor. Yaptırım listesinde yer alan bazı şirketlerin bu yöntemlerle faaliyetlerini sürdürdüğü belirtiliyor.

Gerilimin merkezinde ise İran’ın coğrafi avantajı bulunuyor. Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü kullanarak gemilerden geçiş ücreti talep etmeye başladı. ABD Başkanı Donald Trump bu durumu “haraç” olarak nitelendirirken, Washington yönetimi ablukayla karşılık verdi. Bu gelişmeler, uluslararası deniz taşımacılığını zor bir tercih ile karşı karşıya bırakıyor.

İran, geçmişte defalarca boğazı kapatma tehdidinde bulunmasına rağmen, kritik su yolunu hiçbir zaman tamamen kapatmadı. Hatta İran-Irak Savaşı sırasında dahi tanker saldırılarına rağmen geçişler tamamen durdurulmamıştı.

Bloomberg’in aktardığına göre Tahran yönetimi, önümüzdeki hafta yapılacak ikinci tur görüşmeler öncesinde yeni bir hamleye hazırlanıyor. Buna göre İran, olası bir askeri gerilimin diplomatik süreci sekteye uğratmaması için Hürmüz’deki deniz trafiğini geçici olarak tamamen durdurmayı planlıyor. Bu adımın hem ABD’ye karşı bir güç gösterisi hem de müzakere sürecini kontrol altında tutma amacı taşıdığı değerlendiriliyor.

Planın sahadaki uygulamasında İran Devrim Muhafızları önemli rol oynayacak. Bölgedeki gemi hareketliliğinin anlık olarak izlenmesi ve gerektiğinde müdahale edilmesi öngörülüyor.

Son veriler, krizinin küresel etkilerini de ortaya koyuyor. Savaş öncesinde günlük yaklaşık 130 geminin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda bu sayı 7’ye kadar düştü. Yüzlerce geminin bölgede mahsur kaldığı belirtilirken, küresel enerji piyasalarında da arz daralması endişesi artıyor. Uluslararası kuruluşlar, bu gelişmelerin petrol talebini ve fiyatlarını doğrudan etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.